Υποχρεώσεις και ευθύνη λογιστών σε περιπτώσεις θανάτου εταίρων, διαχειριστών και επιχειρηματιών

Του Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία της Νίκης Χατζοπούλου και της Αλεξάνδρας Δαλιάνη*

Ο θάνατος προσώπου που κατέχει θέση εταίρου, διαχειριστή ή επιχειρηματία δεν αποτελεί μόνο προσωπικό ή οικογενειακό γεγονός. Δημιουργεί άμεσα νομικό κενό εκπροσώπησης, το οποίο – εάν δεν αντιμετωπιστεί ορθά – μετακυλίεται στην πράξη στους λογιστές, οι οποίοι συχνά, στο πλαίσιο της «εξυπηρέτησης», συνεχίζουν ενέργειες χωρίς νόμιμη βάση. Η πρακτική αυτή είναι εξαιρετικά επικίνδυνη και οδηγεί τον λογιστή σε κατάσταση προσωπικής έκθεσης, καθώς από βοηθητικό πρόσωπο μετατρέπεται σε υπόχρεο.

Βασική αρχή (κανόνας χωρίς εξαιρέσεις)

 Ο λογιστής δεν δικαιούται να προβεί σε καμία απολύτως πράξη μετά τον θάνατο, πριν από:

• τη νόμιμη εκλογή και νομιμοποίηση εκπροσώπου στις εταιρείες, ή
• την αποδοχή κληρονομιάς και τη νομιμοποίηση των κληρονόμων στην ατομική επιχείρηση.

Οποιαδήποτε ενέργεια πριν από τα παραπάνω δεν συνιστά διευκόλυνση, αλλά παράνομη υποκατάσταση εκπροσώπησης.

1. Θάνατος ομόρρυθμου εταίρου σε Ετερόρρυθμη Εταιρεία (ΕΕ)

Ο ομόρρυθμος εταίρος φέρει απεριόριστη ευθύνη και ασκεί κατά κανόνα τη διοίκηση και εκπροσώπηση της εταιρείας.

Με τον θάνατό του:

• η εταιρεία στερείται νόμιμου διοικούντος προσώπου, εφόσον δεν προβλέπεται διαφορετικά στο καταστατικό,
• οι κληρονόμοι δεν καθίστανται αυτοδικαίως ομόρρυθμοι εταίροι.

Μέχρι την αποδοχή ή αποποίηση της κληρονομίας και την τροποποίηση του καταστατικού, δεν υπάρχει νόμιμη εκπροσώπηση. Ο λογιστής δεν μπορεί να υποβάλει δηλώσεις, να αποδώσει φόρους ή εισφορές ή να ενεργήσει έναντι τρίτων. Κάθε πράξη γίνεται χωρίς εντολή και δημιουργεί προσωπική έκθεση.

2. Θάνατος Διαχειριστή σε ΕΠΕ

Ο διαχειριστής αποτελεί το αποκλειστικό όργανο εκπροσώπησης της ΕΠΕ.

Σε περίπτωση θανάτου του:

• αν δεν υπάρχει άλλος διαχειριστής, η εταιρεία μένει χωρίς νόμιμη διοίκηση,
• απαιτείται απόφαση των εταίρων ή δικαστικός διορισμός.

Μέχρι τότε, καμία πράξη δεν μπορεί να παραχθεί νόμιμα. Ο λογιστής δεν καλύπτεται από προηγούμενες εξουσιοδοτήσεις και δεν νομιμοποιείται να ενεργεί.

3. Θάνατος Διαχειριστή σε ΙΚΕ

Στην ΙΚΕ, ιδίως στις μονοπρόσωπες ή όταν ο εταίρος ήταν και διαχειριστής, με τον θάνατο:

• παύει αυτοδικαίως η διαχειριστική ιδιότητα,
• οι κληρονόμοι δεν αποκτούν δικαίωμα εκπροσώπησης χωρίς αποδοχή κληρονομίας και καταχώριση στο ΓΕΜΗ.

Μέχρι τον ορισμό νέου διαχειριστή, κάθε λογιστική ή φορολογική ενέργεια είναι νομικά ανυπόστατη.

4. Θάνατος Διευθύνοντος Συμβούλου σε Ανώνυμη Εταιρεία

Ο Διευθύνων Σύμβουλος αποτελεί βασικό εκτελεστικό όργανο της ΑΕ.

Σε περίπτωση θανάτου:

• απαιτείται άμεση ανασυγκρότηση του Διοικητικού Συμβουλίου ή ορισμός νέου Διευθύνοντος Συμβούλου,
• μέχρι τότε δεν υπάρχει νόμιμη υπογραφή.

Οι φορολογικές ή εργατικές προθεσμίες δεν νομιμοποιούν ενέργειες χωρίς εκπροσώπηση.

5. Θάνατος ιδιοκτήτη ατομικής επιχείρησης

Με τον θάνατο του επιχειρηματία, η ατομική επιχείρηση παύει ουσιαστικά να υφίσταται ως ενεργό υποκείμενο. Οι κληρονόμοι δεν υποκαθίστανται αυτοδικαίως. Μέχρι την αποδοχή της κληρονομίας και τη νομιμοποίησή τους στο Μητρώο, ο λογιστής δεν δικαιούται να υποβάλει δηλώσεις ή να αποδώσει υποχρεώσεις. Κάθε τέτοια ενέργεια θεωρείται πράξη χωρίς εντολέα.

Το κρίσιμο πρακτικό πρόβλημα: ο λογιστής ως υπόχρεος

Στην πράξη παρατηρείται συχνά το φαινόμενο ο λογιστής, στο πλαίσιο της εξυπηρέτησης, να συνεχίζει υποβολές και πληρωμές «για να μη χαθούν προθεσμίες».

Με τον τρόπο αυτό:

• υποκαθιστά άτυπα τη διοίκηση,
• ενεργεί χωρίς νόμιμη εντολή,
• και καθίσταται υπόχρεος για πράξεις που δεν του ανήκουν.

Η καλή πρόθεση δεν αίρει την προσωπική ευθύνη

Συμπέρασμα – μήνυμα προς λογιστές

Καμία πράξη χωρίς νόμιμο εκπρόσωπο.

Καμία υποβολή χωρίς νομιμοποίηση.

Καμία εξυπηρέτηση εις βάρος της προσωπικής ευθύνης.

Ο ρόλος του λογιστή είναι τεχνικός και συμβουλευτικός, όχι υποκατάστασης διοίκησης.

Δείτε το άρθρο και στo E-FOROLOGIA.gr

* O Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

Η Νίκη Χατζοπούλου είναι Δικηγόρος Παρ’Αρείω Πάγω LL.M. & Διαμεσολαβήτρια, συνεργάτης της Artion A.E.

H Aλεξάνδρα Δαλιάνη είναι Ασκούμενη Δικηγόρος.